12-13 ЖАС АРАЛЫҒЫНДАҒЫ ЖАС ФУТБОЛШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН КЕЗІНДЕГІ ОЙЛАУЫН ДАМЫТУ ТӘСІЛДЕРІ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҚУ-АҒАРТУ МИНИСТІРЛІГІ ШҚО ББ ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІНІҢ

«№5 ОРТА МЕКТЕБІ» КММ

12-13 ЖАС АРАЛЫҒЫНДАҒЫ ЖАС

ФУТБОЛШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН КЕЗІНДЕГІ ОЙЛАУЫН ДАМЫТУ ТӘСІЛДЕРІ

Әдістемелік- құрал

Оқушылардың жасы: 12-13жас 

Оқу деңгейі: орта буын

Бағыты: дене шынықтыру және спорт

Сағат   саны: 34

Бағдарламаның орындалу мерзімі: 1 жыл

Құрастырушы: Болатов М.Р

          дене шынықтыру пәні мұғалімі

Біліктілік  санаты:Педагог

Педагогикалық өтілі: 3 жыл

2025-2026 оқу  жылы

                                                   МАЗМҰНЫ:

Мазмұны..........................................................................................................................

Түсінік хат........................................................................................................................

І.КІРІСПЕ БӨЛІМ.........................................................................................................

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ.

2.1 12–13 жас аралығындағы балалардың спорттық дайындығы.

2.2 Инновациялық технологияларды қолдану кезіндегі ойындар.

2.3 Шағын футбол үйірмесіндегі оқу-жаттығулары. 

Қосымшалар...................................................................................................................

ҚОРЫТЫНДЫ  БӨЛІМ..............................................................................................

Пайдаланылған  әдебиеттер  тізімі.............................................................................

Аудиожазба  жазылған  диск........................................................................................

АННОТАЦИЯ

    Бұл әдістемелік құралдың бағыты – дене шынықтыру және спорт. 

Білім беру жүйесіндегі дене шынықтыру-спорттық іс-шаралар дене шынықтыру мен спорт арқылы балаларды дене тәрбиесі мен дамытудың жетекші тәсілі ретінде әрекет етеді. Бұл бағдарламаның басқалардан айырмашылығы шамалы, дегенмен басты айырмашылығы - техникалық және тактикалық дайындықпен қатар жалпы дене шынықтыру дайындығы бағдарламада айтарлықтай үлкен орынға ие. 

    Сонымен қатар, ол футбол саласындағы теориялық білімдердің (соның ішінде төрешілер тәжірибесінің) айтарлықтай маңызды блогын қамтиды.     Бұл осы спорт түрімен айналысатындардың ой-өрісі мен қызығушылығын кеңейту мақсатында жасалған. Мектепте халықтың әлеуметтік жағынан аз қамтылған топтарының балалары оқиды: көп балалы, аз қамтылған, толық емес отбасылардан шыққан балалар. Нәтижесінде, ата–аналар негізінен мотивациясы төмен және өз функцияларының бір бөлігін мектепке беруге мәжбүр. Ата-аналардың барлығы дерлік түстен кейін мектепке бос уақытты ұйымдастыруды тапсыруға дайын. Осыған байланысты шағын футбол секциясының ашылуы мектептің тәрбиелік функцияларын күшейтуге көмектеседі.

АННОТАЦИЯ

   Основное внимание в данном материале уделяется физическому воспитанию и спорту. Занятия по физическому воспитанию и спорту в системе дополнительного образования выступают в качестве ведущего метода физического воспитания и развития детей посредством физического воспитания и спорта.

   Методичекий материал отличается от других, тем что, главное отличие заключается в том, что наряду с технической и тактической подготовкой, общефизическая подготовка занимает в ней значительно большее место.

Кроме того, курс включает в себя значительный объем теоретических знаний в области футбола. Это призвано расширить кругозор и интересы тех, кто занимается этим видом спорта.

   В   основном в школе учатся дети из социально-уязвимых  групп населения: дети из многодетных семей, семей с низким доходом и неполных семей.

В результате родители, как правило, менее мотивированы и вынуждены делегировать часть своих функций школе. Практически все родители готовы доверить школе организацию досуга во второй половине дня. В этом отношении открытие мини-футбольной секции поможет укрепить образовательные функции школы.

ANNOTATION 

This program focuses on physical education and sports. Physical education and sports classes in the supplementary education system serve as the leading method of physical education and child development through physical education and sports.

The methodological material differs from others in that the main difference is that, along with technical and tactical training, general physical training occupies a significantly larger place in it.

Furthermore, the course includes a significant amount of theoretical knowledge in football (including refereeing practice). This is intended to broaden the horizons and interests of those involved in this sport.

The school mainly educates children from socially vulnerable groups: children from large families, low-income families, and single-parent families.

As a result, parents are generally less motivated and are forced to delegate some of their responsibilities to the school. Almost all parents are willing to entrust the school with organizing afternoon leisure activities. In this regard, opening a mini-football club will help strengthen the school's educational functions.

ТҮСІНІК ХАТ

    Әдістемелік құралдың маңыздылығы оқушының футболмен жүйелі түрде айналысу адам ағзасын нығайтуға, оның физикалық дамуы мен жұмыс қабілеттілігін арттыруға, физикалық белсенділікке бейімделуді жақсартуға, қалпына келтіру процестерін жеделдетуге ықпал етеді.

     Футболда қазіргі уақытта өте жоғары бәсекеге қабілетті және жаттығу жүктемелері, ойын қарқыны, ойын жылдамдығы, жаудың қарсыласуымен жоғары жылдамдықта   техникалық орындау, шабуыл мен қорғаныстың, шабуылдардың, қарсы шабуылдардың және ойын кезіндегі ойлауын қысымның әртүрлі белсенді схемаларын қолдану өте өзекті болып табылады.   Жас футболшылар үшін бейімделген тез ойлау, жылдамдық-күштік қасиеттерді дамытудың жеке құралдарын әзірлеу, қолданыстағы әдістерді балалар мен жасөспірімдер спорт мектептерінің жағдайына бейімдеу проблемасы туындайтыны қисынды.

Футболға тән белгілердің бірі-ойын барысында жүктеменің біркелкі болмауы, бұл қалыптасқан ойын жағдайына, бәсекелес командалардың күштерінің арақатынасына, футболшылардың дайындық деңгейіне байланысты.

Зерттеудің мақсаты:

12-13 жас аралығындағы жалпы білім беретін мектептің жас футболшыларының ойындық ойлау қабілетін дамыту әдістерін зерттеу және тиімді тәсілдерді ұсыну.

Зерттеудің нысаны:

12-13 жастағы жалпы білім беретін мектеп оқушылары арасындағы футболшылардың ойындық ойлауын дамыту үдерісі.

Зерттеудің пәні:

Жас футболшылардың ойындық ойлауын жетілдіруге бағытталған әдістер, тәсілдер және жаттығу процесіндегі педагогикалық жағдайлар.

Зерттеудің болжамы:

Қазақ тіліндегі жалпы білім беретін мектепте 12-13 жас аралығындағы жас футболшылардың ойын ойлауын дамытуға бағытталған арнайы жаттығулар мен әдістемелерді қолдану олардың тактикалық шешім қабылдау қабілетін, кеңістіктік бағдарлауын және ойын барысында жылдам әрекет ету дағдыларын жақсартады.

Зерттеудің міндеттері:

1.Жасөспірім футболшылардың ойындық ойлау ерекшеліктерін теориялық тұрғыда талдау.

2.Футболдағы ойындық ойлау қабілетінің даму деңгейін анықтау үшін диагностикалық әдістерді қолдану.

3.Жаттығу үдерісінде ойындық ойлауды дамытуға бағытталған тиімді әдістер мен құралдарды әзірлеу.

4.Эксперименттік жұмыстар арқылы ұсынылған әдістердің тиімділігін тексеру.

5.Ойындық ойлауды дамытуға бағытталған жаттығулар мен әдістемелік ұсыныстарды жалпы білім беретін мектептің дене шынықтыру сабақтарына енгізу.

Зерттеудің теориялық маңызы:

Жас ерекшеліктері: 12-13 жас аралығындағы балалардың қозғалыс және зияткерлік дамуы қарқынды жүретін кезең, сондықтан ойын ойлауын дамыту тиімді жүргізілуі мүмкін.

1.Футболдағы ойын ойлау: Бұл тактикалық түсінік, шешім қабылдау жылдамдығы, позицияны дұрыс таңдау және командалық өзара әрекеттесу сияқты қабілеттерді қамтиды.

2.Қазақ тіліндегі әдістемелер: Оқушыларға ана тілінде берілген теориялық және практикалық нұсқаулықтар материалды жақсырақ меңгеруге және тиімді қолдануға көмектеседі.

3.Арнайы жаттығулар: Шағын ойындар, тактикалық тапсырмалар және жағдайлық модельдеу әдістері ойын ойлау қабілеттерін дамытудың негізгі құралдары ретінде қарастырылады.

Зерттеудің практикалық маңыздылығы:

Бұл зерттеу жалпы білім беретін мектептің 12-13 жас аралығындағы жас футболшыларының ойындық ойлауын дамытуға бағытталған. Зерттеу нәтижелері жас футболшылардың тактикалық шешім қабылдау қабілетін жақсартуға, ойын кезінде тез әрі дұрыс ойлану дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.

Практикалық маңыздылығы:

•        Жас футболшылардың ойындық ойлауын дамытуға арналған жаттығу әдістемелерін әзірлеу;

•        Ойын кезінде жылдам әрі дұрыс шешім қабылдау дағдыларын жетілдіру;

•        Жалпы білім беретін мектептердегі дене шынықтыру сабақтарында және футбол үйірмелерінде қолдануға болатын ұсыныстар жасау;

•        Жас спортшылардың тактикалық ойлау қабілетін арттыру арқылы олардың спорттық жетістіктерін жақсарту.

Зерттеу материалдары мен ұсыныстары футбол жаттықтырушыларына, дене шынықтыру мұғалімдеріне және спорт мектептеріндегі мамандарға пайдалы болады.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы:

Бұл зерттеуде 12-13 жастағы жалпы білім беретін мектеп оқушыларының ойын арқылы ойлау қабілетін дамытуға бағытталған әдістемелік тәсілдер ұсынылады. Зерттеу барысында футболшылардың тактикалық ойлауын, шешім қабылдау жылдамдығын және ойын жағдайларын талдау қабілетін жетілдіруге көмектесетін арнайы ойын жаттығулары мен әдістері жасалды. Бұл тәсілдер жас футболшылардың зияткерлік қабілеттерін арттырып қана қоймай, олардың командалық өзара әрекеттесуін жақсартуға және ойын тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді.

Зерттеу әдістері мен ұйымдастырылуы:

12-13 жастағы жалпы білім беретін мектеп оқушыларының ойын ойлау қабілетін дамыту әдістері

Ойын ойлау қабілетін дамыту жас футболшылардың тактикалық және стратегиялық шешімдерді дұрыс қабылдауына ықпал етеді. Бұл зерттеудің мақсаты – 12-13 жастағы оқушылардың футбол ойыны барысында ойлау қабілетін арттыру әдістерін анықтау.

Зерттеу әдістері:

• Әдеби шолу – Футболдағы ойын ойлауын дамытуға арналған ғылыми және әдістемелік әдебиеттерді талдау.
• Сауалнама жүргізу – Жас футболшылардың тактикалық ойлау деңгейін бағалау үшін жаттықтырушылар мен оқушылар арасында сауалнама өткізу.
• Бақылау әдісі – Жаттығулар мен ойындар барысында оқушылардың шешім қабылдау дағдыларын қадағалау.
• Эксперименттік әдіс – Арнайы жаттығулар мен ойын әдістерін енгізіп, олардың әсерін бағалау.
• Статистикалық талдау – Жиналған мәліметтерді өңдеп, олардың тиімділігін анықтау.

• Зерттеуді ұйымдастыру
• Қатысушылар: 12-13 жастағы мектеп оқушылары (футбол секциясына қатысатындар).
• Зерттеу кезеңдері: 
  • Дайындық кезеңі (әдебиеттерді зерттеу, сауалнама әзірлеу).
  • Эксперимент жүргізу (жаттығулар мен ойын әдістерін енгізу).
  • Нәтижелерді талдау және қорытынды шығару.
• Бұл зерттеу ойын ойлау қабілетін дамытуға бағытталған заманауи әдістерді анықтауға және олардың тиімділігін бағалауға көмектеседі.
• Бағдарламаның жаңашылдығы

     Бұл құралдың басқалардан басты айырмашылығы - техникалық және тактикалық дайындықпен қатар жалпы дене шынықтыру дайындығы бағдарламада айтарлықтай үлкен орынға ие. Сонымен қатар, ол футбол саласындағы теориялық білімдердің (соның ішінде төрешілер тәжірибесінің) айтарлықтай маңызды блогын қамтиды. Бұл осы спорт түрімен айналысатындардың ой-өрісі мен қызығушылығын кеңейту мақсатында жасалады.

    Мектепте халықтың әлеуметтік жағынан аз қамтылған топтарының балалары оқиды: көп балалы, аз қамтылған, толық емес отбасылардан шыққан балалар. Нәтижесінде, ата–аналар негізінен мотивациясы төмен және өз функцияларының бір бөлігін мектепке беруге мәжбүр. Ата-аналардың барлығы дерлік түстен кейін мектепке бос уақытты ұйымдастыруды тапсыруға дайын. Осыған байланысты шағын футбол секциясының ашылуы мектептің тәрбиелік функцияларын күшейтуге көмектеседі.

КІРІСПЕ БӨЛІМ

ХХ ғасырдың ортасында жаңа ойынға белгілі бір қызығушылық пайда болды-шағын         футбол. Ол барлық        континенттерде    ерлер де,     әйелдер       де ойнайды. Ойынның атауы ағылшынның "аяқ" — аяқ және "доп" — доп деген сөзінен шыққан. "Аяқ добы" Англияда жүз жылдан астам уақыт бұрын пайда болғаны белгілі. Дегенмен, қазіргі футболдың бастаулары сонау ертеден бастау алады, оның ерекшеліктерін Ежелгі Шығыс елдерінде біздің дәуірімізге дейін белгілі болған 5 түрлі доп ойындары табылаады.

Англияда олар сол кездегі ең жетілдірілген және бүгінгі күнге дейін ескірмеген футбол жарыстарын өткізудің айналмалы түрін тапты (әр команда бір-бірімен ойнаған кезде).

Сіз     оны    мектептің    спорт залында       және   ойын алаңдарында ойнай аласыз.

Футбол         барлық       қозғалыс      қабілеттерін          дамытады,   батылдық, табандылық,         шыдамдылық,       ерік-жігер    сияқтымінез-құлыққасиеттерін тәрбиелейді. Сонымен бірге футбол ойнаушылардың жеке басының дамуы ұжымдық іс-әрекетте, жеңіске жету үшін бар күш-жігері мен дағдыларын жұмсай білуінде көрініс табады. Бұл спорттық ойынның мектеп оқушылары арасында кеңінен танымал болғаны белгілі. Жүйелі футбол сабақтары ағзаға жан-жақты әсер етеді. Ағзаның функционалдық белсенділігі жақсарады, дұрыс дене дамуы қамтамасыз етіледі, физикалық қасиеттер (жылдамдық, үйлестіру және жылдамдық-күш қабілеттері, төзімділік) дамиды.

    Футболда қазіргі уақытта өте жоғары бәсекеге қабілетті және жаттығу жүктемелері, ойын қарқыны, ойын жылдамдығы, жаудың қарсыласуымен жоғары жылдамдықта   техникалық орындау, шабуыл мен қорғаныстың, шабуылдардың, қарсы шабуылдардың және ойын кезіндегі ойлауын қысымның әртүрлі белсенді схемаларын қолдану өте өзекті болып табылады.   

    Жас футболшылардың ойын қабілетін, тактикалық және стратегиялық ойлауын жетілдіру – спорттық даярлық пен оқу процесін үйлестіретін маңызды компонент болып табылады. Мақалада заманауи педагогикалық және спорттық әдістердің тиімділігі, ойын процесінде Бұл әдістемелік жинақта қабілеттерді дамыту жолдары, жеке және топтық әдістер арқылы ойын шеберлігін арттыру тәжірибесі қарастырылады. Тәжірибеге

сүйене отырып, жас футболшылардың ойын кезіндегі ойлауын жетілдіруде практикалық ұсыныстар мен инновациялық тәсілдер ұсынылған.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ:

2.1.   12–13 жас аралығындағы балалардың спорттық дайындық пен когнитивтік даму арасындағы байланыс ерекше маңызды. Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі ретінде менің тәжірибем көрсеткендей,жас футболшылардың ойын кезіндегі ойлау қабілеті олардың тактикалық шешім қабылдауына,командалық өзара әрекеттесуіне және жеке ойын шеберлігін дамытуға тікелей әсер етеді. Ойын процесінде дұрыс ойлау, тез шешім қабылдау, қарсыластың әрекетін алдын ала болжау – бұл жас футболшылардың жалпы спорттық дайындық деңгейін арттыратын маңызды факторлар болып табылады. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдер кезеңінде ойлау қабілеттерінің дамуы сенсомоторлық және когнитивтік дағдылармен тығыз байланысты. Бұл жаста балалардың миы белсенді түрде дамып, жаңа нейрондық байланыстар қалыптасады, сондықтан ойын әрекеті олардың когнитивтік қабілеттерін жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Футбол ойыны – стратегиялық шешімдер қабылдауды, тактикалық ойлауды және командалық өзара әрекетті талап ететін күрделі әрекет түрі.

Осыған байланысты, жас футболшылардың ойын кезіндегі ойлауын дамыту тек физикалық дайындықпен шектелмей, когнитивтік қабілеттерді жетілдіруді де қажет етеді.

Менің тәжірибемде ойын кезіндегі ойлауды дамыту бірнеше бағытта жүзеге асады. Біріншіден, тактикалық ойлау дағдыларын қалыптастыру. Бұл ойыншыларға әртүрлі ойын жағдайларында тиімді шешім қабылдауды үйретеді. Мысалы, шабуыл немесе қорғаныс әрекетін таңдауда, допты өткізуде, қарсыластың әрекетін болжауда тактикалық шешімдер қабылдау маңызды. Мұнда әрбір жаттығу нақты мақсатпен жоспарланады, ойын сценарийлері құрылады, балаларға нақты жағдайларды талдау ұсынылады. 

Екіншіден, стратегияны қалыптастыру. Бұл ойын барысында алдыңғы қатардағы жоспарларды, командалық әрекеттерді және қарсыластың тактикасын ескеруді қамтиды. Мен ойын кезінде балаларға әртүрлі стратегиялық нұсқаларды ұсына отырып, олардың ойлау қабілетін, шешім

қабылдау жылдамдығын және шығармашылық қабілетін дамытамын. Заманауи зерттеулер (Gabbard, 2011; Case-Smith, 2014) көрсеткендей, стратегияны үйрету ойыншылардың ойын көрінісін кеңейтіп,тактикалық шешімдерді тез қабылдауға мүмкіндік береді.

Үшіншіден, командалық өзара әрекеттесу және коммуникацияны дамыту. Ойын кезінде балалар бір-бірімен өзара әрекеттесу арқылы ақпарат алмасады, командалық стратегияны іске асырады және қарсыластың әрекетін болжайды. Мен тәжірибемде командалық жаттығулар, топтық тапсырмалар және ойын сценарийлері арқылы коммуникация мен топтық ойлауды дамыту әдістерін

қолданамын. Бұл әдістер ойыншылардың шешім қабылдау дағдыларын жетілдіріп, командалық әрекетті тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Ойын кезіндегі ойлауды дамытуда маңызды рөл атқаратын тағы бір аспект – когнитивтік дағдыларды жетілдіру. Бұл назар аудару, есте сақтау, аналитикалық ойлау, мәселе шешу және шығармашылық қабілеттерді дамыту. Менің тәжірибемде когнитивтік дағдыларды жетілдіру

мақсатында әртүрлі жаттығулар мен ойындар қолданылады. Мысалы, ойын барысында тактикалық тапсырмаларды орындау, жылдам шешім қабылдауға бағытталған жаттығулар, қарсыластың әрекетін болжау бойынша ойындар. Бұл жаттығулар жас футболшылардың ойын кезіндегі ойлауын белсенді

түрде дамытуға мүмкіндік береді. Заманауи әдістемелік зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдер кезеңінде ойын әрекеті мен когнитивтік даму арасында тығыз байланыс бар. Ойындар арқылы балалар

нейрондық байланыстарын жетілдіреді, реакция уақытын қысқартады, стратегиялық және тактикалық ойлауды дамытады. Сондықтан футбол ойыны тек физикалық дайындық үшін ғана емес, сонымен

Менің тәжірибемде ойын кезіндегі ойлауды дамыту үшін қолданылатын заманауи әдістердің иімділігін атап өту қажет. Біріншіден, ойын сценарийлері мен жаттығулар арқылы тактикалық және стратегиялық ойлауды жетілдіру. Бұл әдіс ойыншыларға нақты жағдайларды талдауды, дұрыс шешім

қабылдауды және әрекетті жоспарлауды үйретеді. Екіншіден, командалық жаттығулар мен коммуникациялық ойындар. Олар балалардың өзара әрекеттесуін, топтық шешім қабылдауын және командалық стратегияны тиімді жүзеге асыруын қамтамасыз етеді. Үшіншіден, когнитивтік жаттығулар мен ойындар. Бұл жаттығулар назар аудару, есте сақтау, реакция жылдамдығын арттыру, мәселе шешу қабілетін дамытуға бағытталған.

Басқару қызметінің тиімділігі ойын процесінде де маңызды рөл атқарады. Мен әр жаттығуды мұқият жоспарлаймын, ойыншылардың жеке және топтық ерекшеліктерін ескере отырып, жаттығу қарқынын, тапсырмалардың күрделілігін және ойын сценарийлерін таңдаймын. Мониторинг жүйесін

қолдану арқылы ойыншылардың прогресін бақылап, қажетті түзетулер енгіземін. Бұл әдіс 27 ойыншылардың ойлау қабілетін жүйелі түрде дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оқу процесінде кері байланысты тиімді ұйымдастыру маңызды. Ойыннан кейінгі талдау сессиялары

арқылы балалар өз әрекеттерін бағалап, кемшіліктерін түзетуге мүмкіндік алады. Мен тәжірибемде топтық және жеке талдау әдістерін қолданамын. Топтық талдау арқылы балалар бір-бірінен үйренеді, командалық ойлау дамиды, ал жеке талдау арқылы әр ойыншының күшті және әлсіз жақтары

анықталады.

2.2. Инновациялық технологияларды қолдану да ойын кезіндегі ойлауды дамытуда тиімді болып отыр. Мысалы, видеоанализ, симуляциялық ойындар, интерактивті тақталар және бағдарламалық құралдар ойыншылардың әрекеттерін талдауға, тактикалық шешімдерді жетілдіруге және стратегияны

үйретуге мүмкіндік береді. Инновациялық технологияларды қолдану ойыншылардың когнитивтік қабілеттерін, шешім қабылдау жылдамдығын және ойын шеберлігін арттырады. Менің тәжірибемде ойын кезіндегі ойлауды дамыту процесі кешенді түрде жүзеге асады. Оған тактикалық және

стратегиялық ойлау дағдыларын қалыптастыру, командалық өзара әрекеттесу, когнитивтік жаттығулар, инновациялық технологияларды қолдану, кері байланыс жүйесін ұйымдастыру және ойын сценарийлерін жоспарлау кіреді. Барлық әдістер бір-бірін толықтырып, жас футболшылардың

ойын қабілетін, ойлау және шешім қабылдау дағдыларын жүйелі түрде жетілдіреді.

Білім беру стандарттарына сәйкес, дене шынықтыру пәні сабақтарында ойын әрекеті балалардың физикалық, психологиялық және когнитивтік дамуына ықпал етуі тиіс. Жас футболшылардың ойын кезіндегі ойлауын дамыту – бұл стандарттарға сай кешенді оқу процесін

ұйымдастырудың маңызды элементі болып табылады. Ойын процесінде қолданылатын әдістер оқушылардың жалпы дамуына, шығармашылық және стратегиялық қабілеттерін жетілдіруге бағытталған. Қорытындылай келе, жалпы білім беретін мектептің 12–13 жас аралығындағы жас

футболшылардың ойын кезіндегі ойлауын дамыту кешенді процесс болып табылады. Бұл процесс тактикалық және стратегиялық ойлауды, командалық өзара әрекеттесуді, когнитивтік қабілеттерді,инновациялық технологияларды қолдануды, кері байланыс ұйымдастыруды және ойын сценарийлерін

жоспарлауды қамтиды. Менің тәжірибемде қолданылатын әдістер тиімді болып, ойыншылардың шешім қабылдау, реакция жылдамдығы, стратегия құру және командалық әрекет дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік береді. Бұл тәсілдер Қазақстанның білім беру стандарттарына сәйкес келеді

және жас футболшылардың жалпы спорттық және когнитивтік дамуына ықпал етеді.

 2.3 Шағын футбол үйірмесінің оқу-жаттығу жиындарын ойдағыдай ұйымдастырудың басты шарттарының бірі - қарапайым тұрмыстық техникасы бар спорт залының болуы.

          Теориялық материалды зерделеу 15-20 минуттық әңгімелесу түрінде жүзеге асырылады, олар, әдетте, сабақтың басында (кешенді сабақтың бөлігі ретінде) өткізіледі. Сонымен қатар, теориялық мәліметтер үйірме мүшелеріне практикалық сабақтар барысында хабарланады.

          Үйірме жетекшісі сабаққа материал таңдай отырып, жаңасымен қатар, оны бекіту және жетілдіру үшін бұрын меңгерілген оқу материалынан сабақтарға жаттығуларды, ойын техникасы мен тактикасын міндетті түрде енгізуі керек. .

           Шағын футбол үйірмесінде қатысушылар шағын футбол ойындарына төрелік етудің қарапайым дағдыларын және нұсқаушы-қоғам белсендісінің дағдыларын меңгеруі керек.

Төрешілікке үйрету бойынша практикалық сабақтар ойын ережелері меңгерілгеннен кейін орта топта басталады. Оқу жоспарында төрешілер практикасы үшін арнайы сағаттар қарастырылмаған. 

Дене шынықтыру, техникалық және тактикалық дайындық бойынша практикалық сабақтар жалпы қабылданған әдістеме бойынша ойын сабақтары түрінде                өткізіледі. Дене      шынықтыру      дайындығы      дененің      физикалық қабілеттерін      дамытуғабағытталған,оған     сабақтарда     маңызды     орын беріледі. Жалпы        жәнеарнайыденешынықтырудайындығын ажыратады. Жалпы дене шынықтыру дайындығы дене қабілеттерін жан–жақты дамытуды, арнайы - футболшыларға тән қасиеттер мен функционалдық мүмкіндіктерді дамытуды көздейді.

          Арнайы дене шынықтырудың мақсаты – допты жоғары жылдамдықпен меңгерудің                      күрделі     әдістерін     орындауға     қол    жеткізу,     футболшының ойындардағы маневрлігі мен ұтқырлығын арттыру, оның моральдық-еріктік қасиеттерін арттыру. . Дене шынықтыру сабақтарын жоспарлаудағы жас ерекшеліктеріне     байланыстыолар    белгілібірфизикалық     қасиеттерді тәрбиелеуге баса назар аударады. Сабақтардың эмоционалдылығы үшін ойындарды, эстафеталарды және ойын жаттығуларын кеңінен қолдану, жарыс элементтерін қосу, футбол доптарын пайдалану ұсынылады.

Ойын техникасы мен тактикасын жетілдіруге басты назар аударатын сабақтар барысында оқушылардың физикалық қабілеттері бір уақытта дамитынын ескеру қажет. Шағын футбол бойынша оқу ойындары мен жарыстарда жаттығушылар футболшыға қажетті дайындықтың барлық Кешенін жетілдіреді: оның техникалық, тактикалық, физикалық және ерікті дайындығы.

Нұсқаушы практикасы тек оқу жоспарына бөлінген уақытта ғана емес, сонымен                    қатар      оқу-жаттығу       жиындары       барысында       да      жүзеге асырылады. Нұсқаушы      тәжірибесінің     міндеті–    саптықкомандаларды орындауға, жаттығуларды дұрыс көрсетуге және түсіндіруге, топпен сабақты өз бетінше өткізуге үйрету.

Дене шынықтыру, техникалық және тактикалық дайындық бойынша практикалық сабақтар жалпы қабылданған әдістеме бойынша ойын сабақтары түрінде                өткізіледі. Дене      шынықтыру      дайындығы      дененің      физикалық қабілеттерін      дамытуғабағытталған,оған     сабақтарда     маңызды     орын беріледі. Жалпы        жәнеарнайыденешынықтырудайындығын ажыратады. Жалпы дене шынықтыру дайындығы дене қабілеттерін жан–жақты дамытуды, арнайы - футболшыларға тән қасиеттер мен функционалдық мүмкіндіктерді дамытуды көздейді.

Арнайы дене шынықтырудың мақсаты – допты жоғары жылдамдықпен меңгерудің     күрделі     әдістерін     орындауға     қол    жеткізу,     футболшының ойындардағы маневрлігі мен ұтқырлығын арттыру, оның моральдық-еріктік қасиеттерін арттыру. . Дене шынықтыру сабақтарын жоспарлаудағы жас ерекшеліктеріне     байланыстыолар    белгілібірфизикалық     қасиеттерді тәрбиелеуге баса назар аударады. Сабақтардың эмоционалдылығы үшін ойындарды, эстафеталарды және ойын жаттығуларын кеңінен қолдану, жарыс элементтерін қосу, футбол доптарын пайдалану ұсынылады.

Ойын техникасы мен тактикасын жетілдіруге басты назар аударатын сабақтар барысында оқушылардың физикалық қабілеттері бір уақытта дамитынын ескеру қажет. Шағын футбол бойынша оқу ойындары мен жарыстарда жаттығушылар футболшыға қажетті дайындықтың барлық Кешенін жетілдіреді: оның техникалық, тактикалық, физикалық және ерікті дайындығы.

Допты меңгеру техникасы бойынша дағдыларды қалыптастыру – футболшыны жан-жақты дайындау міндеттерінің бірі. Сабақтың барлық кезеңдерінде мини-футбол техникасын оқытудың және оны жетілдірудің үздіксіз процесі жүреді.

Допты меңгеру техникасын үйрете отырып, оларда оқытылатын техниканың дұрыс көрнекі бейнесін жасау өте маңызды.

Шағын футболды ойнау техникасын үйрету ең күрделі және көп уақытты қажет ететін процесс, сондықтан бағдарлама оған көп уақытты бөледі. Ойын техникасын меңгеру үшін үлкен табандылықты, еңбекқорлықты және еңбекқорлықты қажет ететінін әркімнің санасына жеткізу маңызды.

Ойынның техникалық әдістерін оқытудың тиімділігі үшін оқу жабдықтарын кеңінен қолдану қажет: шағылысатын қабырғалар, соққыларға арналған тіректер, портативті нысандар, ілулі доптар, портативті қақпалар.

Күтілетін нәтижелер және олардың тиімділігін анықтау әдістері Үйірме жетекшісі оқушылардың физикалық қасиеттерінің дамуын, сондай-ақ олардың техникалық дайындық деңгейін бақылауы керек. Ол үшін жылына кемінде 2 рет келесі бақылау стандарттары бойынша сынақтар өткізіліп, қатысушылардың дене шынықтыру дайындығы анықталады:

1. Балалар техникалық әдістер мен тактикалық өзара әрекеттесуді меңгереді, шағын футбол ойнауды үйренеді.

2. Олар мини-футболдың пайда болу ерекшеліктері, тарихы туралы білетін болады;

3. Олар физикалық қасиеттер мен оларды тестілеу ережелері туралы білетін болады;

4. Жеке      гигиена        негіздерін,   шағын         футболмен  айналысу     кезіндегі жарақаттану себептерін және оның алдын алу ережелерін үйренеді;

5. Олар шағын футболмен, сондай-ақ жолдастар тобымен өз бетінше сабақтар ұйымдастыра алады;

6. Олар сыныпта, аулада, сауықтыру лагерінде және т.б. шағын футбол жарыстарын ұйымдастыра және өткізе алады.

Жаттығуларды орындау шарттары:

1. 30, 300, 400 метрге жүгіру, 6 минуттық жүгіру және орнынан ұзындыққа секіру жеңіл атлетикадан жарыс ережелеріне сәйкес орындалады. Жүгіру жоғары старттан орындалады.

2. 30 метрге жүгіру. дриблингпен жоғары старттан орындалады (доп бастапқы сызықта), допты мәре сызығынан тыс тоқтауды есептемегенде, кесіндіде кемінде үш рет түрту арқылы кез келген тәсілмен дриблинг жасауға болады. . Ойыншы допты мәре сызығының артында қалдырған кезде жаттығу аяқталды деп саналады. Уақыт басталған сәттен бастап ойыншы мәре сызығын кесіп өткенге дейін (доптан кейін) белгіленеді. Старттағы төреші старттың дұрыстығын және доптың жанасу санын, ал мәредегі төреші уақытты белгілейді.

3. Допты аяқпен қашықтыққа соғу қозғалмайтын допқа кез келген тәсілмен оң және сол аяқпен жүгіру арқылы орындалады. Доптың ұшу қашықтығын өлшеу соққы орнынан доптың жерге бірінші тиген жеріне дейін жүргізіледі. Әр аяқпен соғу үшін үш рет әрекет жасалады. Әр аяқпен соққылардың ең жақсы нәтижесі есептеледі. Соңғы нәтиже екі аяқпен ең жақсы соққылардың қосындысымен анықталады.

4. Допты жонглирлеу: соққылар оң аяқпен, сол аяқпен (көтергіштің ортасы, аяқтың ішкі және сыртқы жағы, жамбас) және баспен кез келген ретпен, бір соққы әдісін қатарынан екі рет қайталамай орындалады.

5. Допты соққының дәлдігі үшін аяқпен тебу қозғалмайтын допқа кез келген тәсілмен                  11    м    қашықтықтан      оң    және     сол     аяқпен     жүгіру     арқылы орындалады. (Допты тігінен бөлінген қақпаның берілген үштен біріне соғу керек. Әр аяқпен бес соққы орындалады. Соққылардың қосындысы ескеріледі.

6. Допты дриблинг, тіректерді соғу және қақпаға соғу бастапқы сызықтан (айып алаңының сызығынан 30 м) орындалады. Дриблинг жасаңыз, содан кейін төрт тіректі "жыланмен" дөңгелетіңіз (бірінші тірек айып алаңының сызығына, содан кейін орталықта әрбір 2 м сайын қойылады. тағы үш тірек), және 11 метрлік белгіге жетпей, допты қақпаға соғыңыз. Уақыт басталған сәттен бастап қақпа сызығын доппен кесіп өткенге дейін белгіленеді. Егер доп қақпаға соғылмаса, жаттығу есептелмейді. Үш әрекеттің ішінен ең жақсы нәтиже есептеледі.

7. Допты қолмен қашықтыққа лақтыру (төрт қадамнан аспайтын жүгіру) ені 3 м дәліз бойымен орындалады.Дәлізден тыс жерге құлаған доп есептелмейді. Үш әрекеттің ең жақсы нәтижесі ескеріледі.

8. Бақылау жаттығуларын орындау жарыс түрінде өткізіледі, олардың нәтижелері хаттамаларға жазылады және үйірмеге қатысушылардың барлығына хабарланады.

Бірінші курстан кейін үйірмеге қатысушы оның жалпы дене шынықтырудың жеткілікті деңгейіне жетуін, шағын футбол ойнау дағдылары мен дағдыларын игеруін, шағын футбол ойынына төрелік ету бойынша ой-өрісі мен білімін кеңейтуін күтеді. .

Оқудың екінші жылында оқушылар ойын жағдайларын меңгеріп, допты жоғары жылдамдықпен меңгерудің күрделі әдістерін орындау кезінде арнайы дайындықтың жоғары деңгейіне жетуі, футболшының ойындардағы маневрлігін 

мен ұтқырлығын жақсартуы, деңгейін жоғарылатуы керек. оның моральдық және еріктік қасиеттері.

Оқу жылының 1-ші жартысында Білу:

• жас спортшының дұрыс күнделікті режимінің маңызы;

• минифутбол ойынының ережелерін талдау және зерделеу;

• команда капитанының рөлі, оның құқықтары мен міндеттері; • спорттық құрал-жабдықтарды пайдалану ережелері.

Істей білу:

• дене жаттығуларын орындау кезінде ағзаның функционалдық жағдайын бақылау және реттеу, сауықтыру әсеріне қол жеткізу және дене бітімін жақсарту;

• өз эмоцияларыңызды басқарыңыз;

• алаңдағы ойын жағдайларын меңгеру;

• қозғалыс, тоқтау, бұрылу техникасын, сондай-ақ қақпаға соғу техникасын меңгере білу.

Оқу жылының 2-ші жартысында Білу:

• дене шынықтырумен және спортпен шұғылданушыларды дәрігерлік бақылаудың міндеттері;

• өзін-өзі бақылаудың мәні мен мазмұны; • өзін-өзі бақылау күнделігі;

• бағдарламалық қамтамасыз ету сабақтарында жарақат алу себептері және олардың алдын алу.

Істей білу:

• спорттық мамандандырудың таңдалған түрінің қозғалыс әрекеттерін техникалық тұрғыдан дұрыс жүзеге асыру, оларды бәсекелестік белсенділік жағдайында және жеке бос уақытты ұйымдастыруда пайдалану;

• жеке қозғалыс тәртібін әзірлеу, дене жаттығуларын таңдау және жоспарлау, оңтайлы деңгейді сақтау жеке өнімділік деңгейі;

• алаңдағы ойын жағдайлары кезінде шабуылда және қорғаныста ойын техникасы мен тактикасын меңгере білу.

1.11. Қосымша жалпы білім беру бағдарламасын іске асыруды қорытындылау нысандары

Дағдылар мен дағдыларды тексеру әр жаттығуда әр баланың үйренген элементтерін орындау арқылы жүзеге асырылады. Қажет болған жағдайда элементтерді жеке пысықтау жүргізіледі.

Бағдарламаны іске асыруды қорытындылау жылына 2 рет (қазан және сәуір) бақылау стандарттарын орындау, аудан оқушыларының спартакиадаларында футбол жарыстарына қатысу, басқа турнирлерге қатысу түрінде жүзеге асырылады.

3. Бағдарламаның мазмұны.

1.     Оқушыларды     бір-бірімен     таныстыру. Қызметтің     осы     түріндегі балалардың бастапқы дайындық деңгейін анықтау.

2.     Кіріспе сабақ. Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулық. 3.        Техникалық дайындық.

Қозғалыстыңәртүрлітәсілдері. Доптыаяқпенсоғу. Доптыбаспен соғу. Доптардықабылдау(тоқтату). Дриблинг. Алдауқозғалыстары

(финттер). Допты алу. Техникалық әдістерді кешенді енгізу. 4.        Тактикалық дайындық.

Шабуылдағы ойын тактикасы. Қорғаныстағы ойын тактикасы. Қақпашы ойынының тактикасы.

5.     Жалпы дене шынықтыру дайындығы.

Пәнсіз жалпы дамыту жаттығулары. Медициналық доппен жаттығулар Макробатикалық жаттығулар. Жеңіл атлетикалық жаттығулар.

6.       Арнайы дене шынықтыру дайындығы.

Жылдамдықты      дамытуға      арналған      арнайы      жаттығулар. Ептілікті дамытуға арналған арнайы жаттығулар.

7.     Ойынға дайындық.

Ашық ойындар. Спорттық ойындар.

8.     Нұсқаушы және төрешілік тәжірибе. 9.        Жарыстар.

10. Қорытынды сабақ. Бақылау стандарттарын тапсыру. 4.        Бағдарламаны әдістемелік қамтамасыз ету Сабақтар мектептің спорт залында өтеді.

Қақпалар белгіленген мөлшерде және мықтап бекітілген.

Санитарлық-гигиеналық жағдайлар қанағаттанарлық. Санпин нормалары бойынша жарықтандыру.

Жаттығу сабақтарын өткізу үшін қажетті спорттық жабдықтар бар: 1. гимнастикалық қабырға - 8 дана.

2. гимнастикалық орындықтар - 10 дана. 3. футбол доптары -25 дана.

4. ысқырық-1 дана. 5. гантельдер 10 дана

6. Гимнастикалық доп. тұтқасы бар D=65см 7. Ересектерге арналған құрсау 900 мм

8. Спорттық секіргіш арқан 2,8 м 9. Гимнастикалық тірек көпір

10. Мини-футболға арналған қақпа. 2х3м (жұп) 11. Гимнастикалық ат

12. Мини-футболға қақпасына арналған тор, ұяшық.70*70 (N) 2*3м 13. Бадминтон жиынтығы Tempus арт.

14. Электронды секундомер

15. Ересектерге арналған құрсау 0,89 м (пластикалық) 16. Спорттық киім.

Оқу бағдарламасының оқу-тақырыптық мазмұны

Пайдаланған әдебиет

1. Футбол, жаттықтырушыға арналған нұсқаулық М .: 2014.

2. Минаев Б.Н., Шиян Б.М. Мектеп оқушыларының дене тәрбиесі әдістемесінің негіздері.-М .:2011.-Б.42-47

3. ОленчукП.Т. Денсаулық спортты сыйлайды. -Николаев:1985.-Б.9-14 4. Рипа М.Д. Жалпы білім беретін мектептердегі дене шынықтыру және спорт.-М .:1985.-Б.63-69

5. Горчаков Л. - Дене тәрбиесі - бүкіл педагогикалық ұжымның қамқорлығы.//Халыққа білім беру- 2002.-1.-Б.30-45.

6. Вавилова Р.И. Дене шынықтыру пәні бойынша оқу-әдістемелік материалдар жинағы.-М.:Білім_1984.-Б.138-150

7. Андреев С.Н. Мектептегі футбол: Кітап. Мұғалім үшін. – М .: Ағарту. 1986.

– 144 б., ауру.

8. Жас спортшылардың теориялық дайындығы. Жаттықтырушыларға арналған нұсқаулық

Жасөспірімдер спорт мектебі. М., 1981.

9. Кирин Б.Я., Лукашин Ю.С. Футбол. М., 1982. 10. Чанади А. Футбол. Техника. М., 1978.

11. Чанади А. Футбол. Стратегия. М., 1981.

12. Жас футболшы. Жаттықтырушыларға арналған оқу құралы / Жалпы редакциясымен

А.П. Лаптеева, А.А. Сучилина. М. 198